Waarom liefde zo ingewikkeld wordt als je onveilig gehecht bent

Over nabijheid, bescherming en waarom je soms precies doet wat je eigenlijk niet wilt

Door Fred Hooft, systeemtherapeut

In mijn praktijk hoor ik mensen vaak zeggen:

“Ik wil zo graag dichtbij zijn, maar het lukt me niet.”

“Zodra het spannend wordt, ga ik dicht.”

“Ik reageer veel heftiger dan ik eigenlijk wil.”

“Waarom maak ik het steeds zo ingewikkeld?”

En heel vaak heeft dat te maken met onveilige hechting.

Niet als etiket.

Niet als stoornis.

Maar als een begrijpelijke manier waarop je systeem heeft leren overleven.

Onveilige hechting is geen probleem, maar een oplossing die ooit nodig was

Laat ik dit meteen helder zeggen:

Onveilige hechting is geen karakterfout en geen defect.

Het is een intelligente aanpassing aan een emotionele omgeving die ooit niet veilig, niet voorspelbaar of niet beschikbaar genoeg was.

Een kind leert:

• Hoe dichtbij mag ik komen?

• Wanneer moet ik mezelf aanpassen?

• Wanneer kan ik beter niks voelen of niks vragen?

Die lessen worden opgeslagen in je zenuwstelsel, niet in je bewuste geheugen.

En die neem je mee in je volwassen relaties.

Hoe onveilige hechting eruit kan zien in de liefde

Globaal zie ik in relaties een paar terugkerende bewegingen:

• Sommige mensen worden extra gericht op nabijheid:

o ze zoeken bevestiging

o worden onrustig bij afstand

o zijn snel bang om verlaten te worden

• Andere mensen worden extra gericht op autonomie:

o ze trekken zich terug bij spanning

o sluiten emoties af

o voelen zich snel overspoeld of tekortschieten

• En weer anderen:

o verlangen intens naar nabijheid

o maar raken er tegelijk van in de war of in de stress

Welke vorm het ook aanneemt:

Het gaat altijd over veiligheid.

Waarom juist liefde dit zo activeert

Een partnerrelatie is bij uitstek de plek waar je het meest kwetsbaar bent.

Niet omdat je partner lijkt op vroeger, maar omdat:

Nabijheid automatisch oude hechtingslagen activeert.

Dat merk je bijvoorbeeld als:

• kleine dingen ineens heel groot voelen

• je sneller boos, bang of gekwetst bent dan je zou willen

• je reageert en pas later denkt: “Waarom deed ik dit eigenlijk?”

Dan is je zenuwstelsel sneller dan je hoofd.

De bekende relatiedans

In de praktijk zie ik vaak deze dynamiek:

• De één voelt zich snel alleen of onzeker en gaat meer zoeken: praten, vragen, duwen.

• De ander voelt zich snel onder druk of tekortschieten en trekt zich terug: zwijgen, relativeren, afsluiten.

En dan gebeurt dit:

Hoe meer de één naar voren beweegt, hoe meer de ander achteruitgaat.

Hoe meer de ander zich terugtrekt, hoe onveiliger en feller de één wordt.

En zonder dat jullie het willen, houden jullie samen een pijnlijk patroon in stand.

Dit is geen onwil.

Dit is stressregulatie.

Het probleem is niet de liefde, maar de veiligheid

Veel stellen denken op een gegeven moment:

“Misschien passen we toch niet bij elkaar.”

Maar in mijn ervaring is het vaak niet de liefde die ontbreekt.

Het is de ervaren veiligheid in het contact die is verdwenen.

En zonder veiligheid gaat ieder mens beschermen:

• controleren

• terugtrekken

• aanvallen

• pleasen

• of afsluiten

Waarom het zo moeilijk is om het anders te doen

Omdat deze reacties:

• snel zijn

• automatisch zijn

• en niet bewust gekozen worden

Je kunt nog zo rationeel weten:

“Ik moet rustiger blijven.”

“Ik moet niet meteen dichtklappen.”

Maar als het systeem in alarm staat, neemt het lichaam het over.

Onveilige hechting betekent niet dat je niet kunt veranderen

Dit is een van de belangrijkste boodschappen die ik mensen wil meegeven:

Hechting is geen vaststaand lot.

Het is een proces.

Relaties kunnen:

• oude wonden opnieuw activeren

• maar ook nieuwe ervaringen van veiligheid mogelijk maken

Niet door perfect te zijn, maar door:

• herstel

• betrouwbaarheid

• en emotionele beschikbaarheid

Hoe ik hier in mijn praktijk mee werk

In mijn werk kijk ik niet naar:

• wie er fout zit

• wie er gelijk heeft

Maar naar:

• wat er in ieder van jullie gebeurt onder stress

• welke oude gevoeligheden worden geraakt

• en welk patroon jullie samen maken

We leren:

• dat patroon herkennen

• het vertragen

• en er met meer mildheid en bewustzijn in te bewegen

Dat is mentaliseren:

Begrijpen wat er in jezelf en de ander gebeurt, juist als het spannend wordt.

Wat kun je zelf al meenemen?

Een paar helpende vragen:

• Wat raakt mij hier zo?

• Waar ben ik eigenlijk bang voor op dit moment?

• Wat doe ik om mezelf te beschermen?

• Wat heb ik nodig, maar zeg ik niet?

Dit zijn geen zwakke vragen.

Dit zijn hechtingsvragen.

Wanneer is het helpend om hier samen naar te kijken?

Als jullie merken dat:

• ruzies snel escaleren

• afstand of wantrouwen toeneemt

• jullie elkaar steeds kwijtraken in dezelfde patronen

• of reacties vaak groter zijn dan de situatie

… dan speelt onveilige hechting vaak een belangrijke rol.

Tot slot

Onveilige hechting maakt liefde niet onmogelijk.

Het maakt liefde spannender, kwetsbaarder en soms ingewikkelder.

Maar met aandacht, begrip en soms begeleiding kan er:

weer meer veiligheid, zachtheid en verbinding ontstaan.

Afsluitend

In mijn praktijk werk ik met stellen en individuen rondom hechting, relatiepatronen en emotionele veiligheid. Niet om mensen in hokjes te stoppen, maar om te begrijpen wat er vanbinnen gebeurt en hoe relaties weer veiliger kunnen worden.