Psychoanalyse en homoseksualiteit

Over schaamte, verlangen en de zoektocht naar jezelf

Door Fred Hooft, systeemtherapeut

De psychoanalyse heeft een ingewikkelde geschiedenis als het gaat om homoseksualiteit.

Vroeger werd homoseksualiteit binnen sommige psychoanalytische stromingen gezien als een afwijking of ontwikkelingsstoornis. Inmiddels weten we dat homoseksualiteit een normale variatie van menselijke seksualiteit is en geen psychische stoornis.

Toch betekent dit niet dat de psychoanalyse niets meer te bieden heeft.

Niet om te verklaren waarom iemand homoseksueel is.

Maar om te begrijpen hoe mensen betekenis geven aan liefde, verlangen, intimiteit en identiteit.

Verlangen ontstaat nooit in een vacuüm

Psychoanalyse kijkt naar de innerlijke wereld van mensen.

Naar de manier waarop ervaringen met belangrijke anderen onderdeel worden van hoe we onszelf beleven.

Niet de seksuele voorkeur staat daarbij centraal.

Wel de vragen die daaromheen kunnen ontstaan.

Mag ik verlangen?

Mag ik gezien worden?

Ben ik welkom zoals ik ben?

Kan ik liefde ontvangen zonder mezelf te verliezen?

Voor veel homoseksuele mannen zijn dit geen theoretische vragen.

Ze raken aan ervaringen van anders zijn, geheimhouding, afwijzing of onbegrip.

Schaamte ontstaat in relaties

Schaamte wordt vaak ervaren als iets persoonlijks.

Alsof het probleem in jezelf zit.

Vanuit psychoanalytisch perspectief ontstaat schaamte echter vaak tussen mensen.

Wanneer belangrijke delen van jezelf niet worden gezien.

Wanneer je merkt dat iets aan jou spanning oproept bij anderen.

Wanneer je leert dat bepaalde gevoelens beter verborgen kunnen blijven.

Veel homoseksuele mannen beschrijven dat zij al jong begonnen met observeren.

Niet alleen wie zij waren.

Maar vooral hoe anderen op hen reageerden.

Die voortdurende afstemming kan helpen om erbij te horen.

Maar kan er ook toe leiden dat iemand zichzelf minder vrij gaat ervaren.

Afweer is vaak bescherming

Psychoanalyse kijkt ook naar afweermechanismen.

Niet als iets verkeerds.

Maar als manieren waarop mensen zichzelf beschermen tegen pijn.

Sommige mensen gaan zichzelf analyseren.

Anderen maken grapjes.

Worden extreem zelfstandig.

Of houden afstand wanneer relaties te dichtbij komen.

Wat van buitenaf soms lijkt op kilheid of terughoudendheid, blijkt van binnen vaak een poging te zijn om kwetsbaarheid beheersbaar te houden.

Niet omdat iemand geen verbinding wil.

Maar omdat verbinding ooit risico met zich meebracht.

Erkenning van verlangen

Een belangrijk psychoanalytisch thema is de erkenning van verlangen.

Niet alleen seksueel verlangen.

Maar ook het verlangen naar liefde.

Naar gezien worden.

Naar verbondenheid.

Naar een plek waar je volledig jezelf kunt zijn.

Veel psychisch lijden ontstaat niet doordat verlangens bestaan.

Maar doordat mensen hebben geleerd dat die verlangens niet welkom zijn.

Dat ze te veel zijn.

Te lastig.

Of te gevaarlijk.

Identiteit en authenticiteit

Misschien ligt daar ook de grootste bijdrage van de moderne psychoanalyse.

Niet in het verklaren van homoseksualiteit.

Maar in het begrijpen van de weg die mensen soms moeten afleggen om zichzelf toe te staan volledig aanwezig te zijn.

Met hun verlangens.

Hun kwetsbaarheid.

Hun liefde.

En hun identiteit.

Want uiteindelijk gaat psychische gezondheid niet over voldoen aan verwachtingen van anderen.

Maar over de mogelijkheid om jezelf te ervaren als één geheel.

Niet verborgen.

Niet opgesplitst.

Maar vrij genoeg om jezelf te mogen zijn in relatie tot anderen