Door Fred Hooft, systeemtherapeut

Voor veel mensen lijkt nee zeggen iets heel eenvoudigs.

Je wilt iets niet.

Dus je zegt nee.

Toch ervaren veel mensen juist op dat moment spanning, schuldgevoel of angst. Ze zeggen uiteindelijk toch maar ja, terwijl ze eigenlijk iets anders voelen.

Dat is meestal geen kwestie van zwak zijn.

Vaak vertelt het iets over hoe iemand heeft geleerd zich te verhouden tot anderen.

Nee zeggen gaat zelden alleen over het heden

Wanneer een kind opgroeit in een omgeving waarin eigen behoeften weinig ruimte krijgen, leert het al vroeg dat veiligheid afhankelijk kan zijn van aanpassen.

Misschien werd boosheid afgekeurd.

Misschien werd verdriet genegeerd.

Misschien moest je rekening houden met een ouder die kwetsbaar, onvoorspelbaar of snel gekwetst was.

Langzaam ontstaat de overtuiging:

“Als ik voor mezelf kies, raak ik de ander kwijt.”

Die overtuiging verdwijnt niet vanzelf wanneer je volwassen wordt.

Een nee voelt als een risico

Voor iemand die vroeger afhankelijk was van de goedkeuring van anderen, is een nee vaak veel meer dan een afwijzing van een verzoek.

Het kan voelen als:

Straks vinden ze me egoïstisch.

Dadelijk stel ik iemand teleur.

Misschien worden ze boos.

Misschien houden ze minder van me.

Straks sta ik er alleen voor.

Het lichaam reageert alsof er werkelijk iets op het spel staat.

De prijs van altijd ja zeggen

Mensen die moeilijk nee kunnen zeggen, worden vaak gezien als behulpzaam, loyaal en betrokken.

En dat zijn ze meestal ook.

Maar wanneer ja zeggen een gewoonte wordt, ontstaat er langzaam iets anders.

Je raakt vermoeid.

Je grenzen vervagen.

Je voelt irritatie over dingen waar je zelf mee hebt ingestemd.

En soms weet je uiteindelijk niet eens meer wat je zelf eigenlijk wilt.

Nee zeggen is ook een vorm van verbinding

Veel mensen denken dat een relatie sterker wordt door altijd beschikbaar te zijn.

In werkelijkheid worden relaties juist veiliger wanneer beide mensen eerlijk kunnen aangeven waar hun grenzen liggen.

Een oprechte nee is vaak respectvoller dan een ja dat voortkomt uit angst.

Want achter een echte ja staat vrijheid.

Niet verplichting.

Grenzen beschermen niet alleen jezelf

Wanneer ouders geen grenzen durven stellen, leren kinderen dat ook niet.

Wanneer partners zichzelf voortdurend wegcijferen, ontstaat er vaak ongelijkheid in de relatie.

En wanneer hulpverleners altijd blijven geven, raken zij uiteindelijk uitgeput.

Grenzen zijn geen muren.

Ze zijn de voorwaarden waaronder verbondenheid gezond kan blijven.

Nee zeggen is soms een teken van herstel

Herstel betekent niet dat je nooit meer rekening houdt met anderen.

Het betekent dat jijzelf ook meetelt.

Dat je ontdekt dat een relatie een nee kan verdragen.

Dat liefde niet afhankelijk hoeft te zijn van jezelf voortdurend aanpassen.

Misschien is nee zeggen daarom niet het tegenovergestelde van liefde.

Misschien is het juist een manier om trouw te blijven aan jezelf én aan de ander.

Want pas wanneer een ja én een nee allebei mogelijk zijn, ontstaat er echte keuze.

En waar echte keuze is, ontstaat ruimte voor gelijkwaardige relaties.

Fred Hooft

Systeemtherapeut