Wanneer er over je wordt gesproken in plaats van met je

Door Fred Hooft, systeemtherapeut

Sommige ervaringen raken mensen dieper dan zij zelf begrijpen.

Niet omdat er iets groots gebeurt.

Maar omdat er iets ouds wordt geraakt.

Een van die ervaringen is het gevoel dat er over je wordt gesproken, besloten of geoordeeld terwijl jij zelf geen stem hebt in het gesprek.

Dat anderen bepalen wie je bent.

Wat je bedoelt.

Wat je kunt.

Wat je tekortkomt.

Zonder dat je gevraagd wordt hoe jij het zelf ziet.

Voor veel mensen voelt dat niet alleen frustrerend.

Het voelt machteloos.

Alsof je buiten de deur staat terwijl binnen een gesprek over jou plaatsvindt.

Meer dan alleen een meningsverschil

Vaak gaat het niet eens over de inhoud.

Mensen kunnen kritiek verdragen.

Ze kunnen verschillen van mening verdragen.

Wat vaak veel moeilijker is, is het gevoel dat je geen invloed hebt op het beeld dat van je ontstaat.

Dat er conclusies worden getrokken voordat je bent gehoord.

Dat anderen een verhaal over jou maken waar jij geen onderdeel van bent.

Het gaat dan niet alleen over het oordeel.

Het gaat over het verlies van je plek aan tafel.

Oude ervaringen worden vaak opnieuw geraakt

Voor sommige mensen raakt dit aan iets wat veel ouder is.

Misschien groeiden zij op in een gezin waarin beslissingen voor hen werden genomen.

Waar gevoelens werden ingevuld.

Waar niet werd gevraagd wat zij zelf dachten of voelden.

Misschien waren er verhalen over hen die niet klopten.

Of werd er gesproken over hen terwijl zij ernaast zaten.

Dan kan een vergelijkbare situatie op volwassen leeftijd onverwacht veel pijn doen.

Niet alleen vanwege wat er nu gebeurt.

Maar omdat het oude gevoel van machteloosheid opnieuw wakker wordt.

Het probleem is niet altijd het oordeel

Vaak denken mensen dat zij vooral last hebben van kritiek.

Maar wanneer je goed luistert, blijkt iets anders.

Het gaat niet alleen om wat anderen vinden.

Het gaat om het gevoel dat je geen invloed hebt op hoe anderen je zien.

Dat je jezelf niet kunt vertegenwoordigen.

Dat je geen kans krijgt om jezelf te laten kennen.

Dat raakt iets fundamenteels.

Want ieder mens wil niet alleen gezien worden.

Ieder mens wil ook het gevoel hebben dat hij zichzelf mag laten zien.

De moeilijke werkelijkheid

Tegelijkertijd is er een pijnlijke waarheid.

We hebben uiteindelijk maar beperkt invloed op de verhalen die anderen over ons maken.

Mensen kijken altijd door hun eigen bril.

Door hun eigen ervaringen.

Hun eigen angsten.

Hun eigen behoeften.

Volledige controle over hoe anderen ons zien bestaat niet.

De vraag wordt daarom niet alleen:

“Hoe zorg ik dat anderen een juist beeld van mij krijgen?”

Maar ook:

“Kan ik mezelf blijven kennen wanneer anderen een beeld van mij hebben dat niet klopt?”

Dat is vaak een veel moeilijkere opgave.

Maar ook een veel vrijere.

Want uiteindelijk wordt identiteit niet alleen gevormd door wat anderen over ons zeggen.

Maar ook door ons vermogen om trouw te blijven aan wat wij zelf weten over wie we zijn.

Soms begint herstel niet wanneer mensen eindelijk anders over je gaan denken.

Soms begint herstel wanneer je niet langer afhankelijk bent van hun oordeel om te weten wie je bent.