Wanneer humor meer doet dan ons laten lachen Over humor, verbinding en de gevoelens die zich tussen mensen verplaatsen
Wat probeert humor soms voor ons op te lossen? Over zelfspot, sarcasme en de gevoelens die zich vermommen als een grap
juni 26, 2026Wanneer gevoelens niet helemaal van jou lijken te zijn Over Melanie Klein, projectieve identificatie en wat zich tussen mensen afspeelt
juni 26, 2026Wanneer humor meer doet dan ons laten lachen
Over humor, verbinding en de gevoelens die zich tussen mensen verplaatsen
Door Fred Hooft, systeemtherapeut
Humor wordt vaak gezien als iets luchtigs.
Iets prettigs.
Iets wat mensen verbindt.
En dat is vaak ook zo.
Samen lachen kan spanning verminderen.
Mensen dichter bij elkaar brengen.
Een gevoel van verbondenheid creëren.
Maar soms doet humor meer dan ons laten lachen.
Soms vertelt humor iets over gevoelens waar moeilijk woorden voor te vinden zijn.
En soms gebeurt er via humor iets wat psychoanalyticus Melanie Klein en later Wilfred Bion op een heel andere manier probeerden te begrijpen.
Namelijk dat gevoelens zich niet alleen binnen mensen afspelen.
Maar ook tussen mensen.
Een grap is soms meer dan een grap
Iedereen kent situaties waarin iemand een grap maakt op een opvallend moment.
Vlak nadat iets pijnlijks is gebeurd.
Tijdens een ongemakkelijk gesprek.
Wanneer verdriet voelbaar wordt.
Of wanneer spanning in de ruimte hangt.
Vaak ontspant de situatie.
Mensen lachen.
De spanning neemt af.
En het gesprek gaat verder.
Maar psychologisch gezien is er soms meer gebeurd.
De grap heeft niet alleen voor afleiding gezorgd.
De grap heeft ook iets gedaan met de gevoelens die aanwezig waren.
Humor als manier om gevoelens te dragen
Melanie Klein beschreef hoe mensen gevoelens die moeilijk te verdragen zijn soms buiten zichzelf proberen onder te brengen.
Niet bewust.
Maar relationeel.
Wilfred Bion werkte dit later verder uit en beschreef hoe mensen elkaar helpen gevoelens te verdragen.
Dat proces noemde hij containment.
Misschien kun je humor soms ook zo begrijpen.
Iemand voelt spanning.
Verdriet.
Schaamte.
Of angst.
En maakt er een grap over.
De groep lacht.
De spanning wordt gedeeld.
Wat eerst zwaar voelde, wordt iets lichter.
Niet omdat het probleem verdwenen is.
Maar omdat het samen gedragen wordt.
In die zin kan humor een gezonde vorm van emotionele verwerking zijn.
De humorist van de familie
In veel gezinnen is er iemand die deze rol lijkt te hebben.
Het gezinslid dat altijd een grap maakt.
Dat spanning aanvoelt voordat iemand er woorden aan geeft.
Dat ruzies doorbreekt met humor.
Dat verdriet draaglijk maakt.
Dat mensen laat lachen wanneer het moeilijk wordt.
Vaak wordt zo iemand gezien als gezellig.
Luchtig.
Positief.
Maar soms schuilt daar ook iets anders achter.
Want wie voortdurend spanning probeert te reguleren voor anderen, draagt vaak meer dan zichtbaar is.
Wanneer humor gevoelens op afstand houdt
Humor kan verbinden.
Maar humor kan ook beschermen.
Sommige mensen maken een grap zodra het persoonlijk wordt.
Zodra verdriet dichterbij komt.
Zodra kwetsbaarheid zichtbaar wordt.
Zodra boosheid gevoeld dreigt te worden.
Dan helpt humor niet om gevoelens te verwerken.
Maar om ze te vermijden.
Verdriet wordt een grap.
Schaamte wordt zelfspot.
Boosheid wordt sarcasme.
Kwetsbaarheid wordt ironie.
Van buiten lijkt iemand open.
Maar van binnen blijft veel verborgen.
Wat mag hier niet gevoeld worden?
Dat is misschien wel een van de interessantste vragen.
Niet:
“Waarom maakt iemand een grap?”
Maar:
“Wat gebeurt er vlak vóór die grap?”
Welke emotie was aanwezig?
Welke spanning ontstond?
Wat dreigde gevoeld te worden?
In sommige gezinnen wordt veel gelachen.
Maar weinig gehuild.
In andere gezinnen wordt overal een grap over gemaakt.
Behalve over wat werkelijk pijn doet.
Dan krijgt humor een functie binnen het systeem.
Niet om gevoelens te delen.
Maar om ze op afstand te houden.
Misschien is dat wel de kracht van humor
Humor is niet simpelweg een afweermechanisme.
En ook niet alleen ontspanning.
Humor bevindt zich ergens tussen verbinding en bescherming.
Tussen voelen en vermijden.
Tussen delen en verbergen.
Soms helpt humor ons om moeilijke gevoelens samen te dragen.
Soms helpt humor ons om moeilijke gevoelens niet te hoeven voelen.
En misschien is dat precies waarom humor zoveel vertelt over mensen.
Want achter een grap schuilt soms niet alleen creativiteit.
Of gezelligheid.
Maar ook een heel verhaal over hoe iemand heeft geleerd om met spanning, verdriet, schaamte of kwetsbaarheid om te gaan.
Misschien is de vraag daarom niet alleen:
“Waarom lach je?”
Maar soms ook:
“Wat probeer je draaglijk te maken?”
Fred Hooft
Systeemtherapeut