Wat probeert humor soms voor ons op te lossen? Over zelfspot, sarcasme en de gevoelens die zich vermommen als een grap
Wanneer eten over iets anders gaat Over eetstoornissen vanuit psychoanalyse en systeemtherapie
juni 26, 2026Wanneer humor meer doet dan ons laten lachen Over humor, verbinding en de gevoelens die zich tussen mensen verplaatsen
juni 26, 2026Wat probeert humor soms voor ons op te lossen?
Over zelfspot, sarcasme en de gevoelens die zich vermommen als een grap
Door Fred Hooft, systeemtherapeut
Humor lijkt vaak iets eenvoudigs.
Iemand maakt een grap.
Mensen lachen.
De sfeer wordt lichter.
En we gaan weer verder.
Maar soms gebeurt er onder die lach veel meer dan we op het eerste gezicht zien.
Soms is humor niet alleen een manier om anderen te vermaken.
Soms is het ook een manier om met gevoelens om te gaan die moeilijk te verdragen zijn.
Niet bewust.
Niet berekenend.
Maar menselijk.
Want emoties zoeken vaak een weg naar buiten.
En soms vinden ze die weg via humor.
Wanneer schaamte zich vermomt als zelfspot
Sommige mensen zijn hun eigen grootste komiek.
Ze maken grappen over zichzelf voordat iemand anders dat kan doen.
Over hun uiterlijk.
Hun onzekerheden.
Hun fouten.
Hun kwetsbaarheden.
Vaak wordt daar om gelachen.
En vaak reageren anderen geruststellend.
“Zo erg is het toch niet?”
“Je bent veel te streng voor jezelf.”
“Dat valt best mee.”
De grap lijkt dan luchtig.
Maar soms zit er onder de grap een diepere vraag:
“Kun je mij geruststellen op een plek waar ik mij onzeker voel?”
De humor beschermt tegen schaamte.
Maar laat die tegelijkertijd voorzichtig zien.
Wanneer boosheid sarcasme wordt
Boosheid is niet voor iedereen gemakkelijk.
In sommige gezinnen was boosheid gevaarlijk.
Onbeleefd.
Onwenselijk.
Of simpelweg niet welkom.
Dan kan agressie een andere vorm aannemen.
Sarcasme.
Een scherpe opmerking verpakt als grap.
Een steek onder water die ontkend kan worden zodra iemand zich geraakt voelt.
“Het was maar een grapje.”
Soms zit er achter sarcasme meer pijn dan achter openlijke boosheid.
Want wat niet rechtstreeks gezegd mag worden, zoekt vaak een omweg.
Wanneer verdriet grappig wordt verteld
Iedereen kent mensen die de meest pijnlijke gebeurtenissen kunnen vertellen alsof het een komisch verhaal is.
Een verlies.
Een afwijzing.
Een moeilijke jeugd.
Een pijnlijke relatiebreuk.
De luisteraars lachen.
De verteller lacht mee.
En ergens lijkt de pijn even minder zwaar.
Humor kan hier iets moois doen.
Ze kan verdriet draaglijk maken.
Maar soms gebeurt er ook iets anders.
Soms lachen mensen op een plek waar eigenlijk gehuild zou mogen worden.
Dan helpt humor niet alleen om verdriet te dragen.
Maar ook om het niet volledig te hoeven voelen.
Wanneer één persoon de spanning van een groep reguleert
In veel families, vriendengroepen en teams is er iemand die spanning feilloos aanvoelt.
Zodra het ongemakkelijk wordt, maakt diegene een grap.
Zodra er ruzie dreigt, komt er humor.
Zodra verdriet voelbaar wordt, ontstaat er luchtigheid.
Vaak wordt zo iemand gezien als gezellig.
Sociaal.
Positief.
Maar psychologisch gezien vervult die persoon soms een belangrijke functie.
Hij of zij helpt de groep spanning te reguleren.
Wat voor één persoon moeilijk voelt, wordt door humor iets wat iedereen samen kan verdragen.
Humor als verbinding én bescherming
Dat is misschien wel wat humor zo bijzonder maakt.
Humor kan verbinden.
Troosten.
Ontspannen.
Relativeren.
Maar humor kan ook beschermen.
Verbergen.
Afleiden.
Vermijden.
Soms doet het beide tegelijk.
Een grap kan een verborgen boodschap bevatten.
Een vraag om geruststelling.
Een uiting van boosheid.
Een vorm van verdriet.
Een poging om spanning draaglijk te maken.
Misschien is dat wel de interessantste vraag
Misschien hoeven we niet altijd te vragen:
“Waarom maakt iemand een grap?”
Misschien is een interessantere vraag:
“Welk gevoel reist er mee in deze grap?”
Want achter zelfspot kan schaamte zitten.
Achter sarcasme boosheid.
Achter een grappig verhaal verdriet.
En achter de grapjesmaker van de groep soms iemand die voortdurend probeert de spanning van anderen draaglijk te maken.
Humor is daarom vaak veel meer dan lachen.
Soms is het een taal.
Een taal waarin gevoelens worden uitgesproken zonder dat ze rechtstreeks benoemd hoeven te worden.
En misschien vertelt die taal ons wel meer over mensen dan we op het eerste gezicht denken.
Fred Hooft
Systeemtherapeut