Mensen zijn vaak niet ziek door wat er met hen gebeurd is, maar door de oplossingen die zij moesten ontwikkelen om ermee te kunnen leven Over klachten als overlevingsstrategieën
Waarom afwijzing door een ouder niet ophoudt wanneer je volwassen wordt Over hechting, erkenning en de pijn die niet verdwijnt omdat je ouder wordt
juni 26, 2026Rouwen om wat nooit heeft bestaan
juni 26, 2026Mensen zijn vaak niet ziek door wat er met hen gebeurd is, maar door de oplossingen die zij moesten ontwikkelen om ermee te kunnen leven
Over klachten als overlevingsstrategieën
Door Fred Hooft, systeemtherapeut
Wanneer mensen vastlopen, kijken we vaak naar de klacht.
De angst.
De somberheid.
De burn-out.
De relatieproblemen.
De verslaving.
De eetproblemen.
De lichamelijke klachten.
Alsof de klacht zelf het probleem is.
Maar hoe langer je met mensen werkt, hoe vaker je ontdekt dat er onder de klacht vaak iets anders schuilgaat.
Namelijk een oplossing.
Een oplossing die ooit noodzakelijk was.
Een oplossing die ooit hielp om te overleven.
Veel mensen zijn daarom niet alleen beschadigd door wat hen is overkomen.
Zij raken later ook uitgeput door de manieren waarop zij zichzelf hebben moeten beschermen.
Slimme oplossingen
Kinderen zijn ongelooflijk creatief.
Wanneer een omgeving veilig is, ontwikkelen zij zich vanzelf.
Maar wanneer een omgeving onveilig, onvoorspelbaar of emotioneel ontoegankelijk is, moeten kinderen iets anders ontwikkelen.
Ze moeten manieren vinden om met die werkelijkheid om te gaan.
Sommigen leren zich onzichtbaar te maken.
Anderen leren voortdurend alert te zijn.
Weer anderen worden verantwoordelijk voor iedereen.
Of leren hun gevoelens uit te schakelen.
Sommigen worden perfectionistisch.
Anderen extreem zelfstandig.
Niet omdat er iets mis is met hen.
Maar omdat deze oplossingen op dat moment werken.
Ze helpen pijn te verminderen.
Afwijzing te voorkomen.
Controle te houden.
Verbondenheid te behouden.
Wanneer de oplossing het probleem wordt
Het bijzondere is dat deze strategieën vaak jarenlang succesvol zijn.
De perfectionist krijgt waardering.
De helper wordt geliefd.
De zelfstandige wordt bewonderd.
De sterke wordt gerespecteerd.
De stille veroorzaakt geen problemen.
Maar wat ooit bescherming bood, kan later ook gevangenis worden.
Want de perfectionist mag geen fouten maken.
De helper leert geen hulp vragen.
De zelfstandige blijft alles alleen doen.
De sterke durft geen kwetsbaarheid te tonen.
En de stille leert niet meer uitspreken wat hij nodig heeft.
De oplossing die ooit hielp, begint langzaam nieuwe problemen te veroorzaken.
Klachten hebben vaak een geschiedenis
Vanuit systeemtherapie, hechtingstheorie en schematherapie kijken we daarom vaak anders naar klachten.
Niet alleen:
“Wat is er mis?”
Maar ook:
“Waar hielp dit ooit tegen?”
Angst kan ooit bescherming zijn geweest.
Controle kan ooit veiligheid hebben gebracht.
Afstand houden kan ooit pijn hebben voorkomen.
Pleasen kan ooit noodzakelijk zijn geweest om erbij te horen.
Zelfkritiek kan ooit hebben geholpen om afwijzing voor te zijn.
Wanneer we dat begrijpen, verandert vaak ook de blik op onszelf.
Dan wordt een klacht niet alleen iets wat weg moet.
Maar ook iets wat ooit een functie heeft gehad.
Van bestrijden naar begrijpen
Veel mensen voeren jarenlang strijd met zichzelf.
Ze willen minder gevoelig zijn.
Minder bang.
Minder afhankelijk.
Minder perfectionistisch.
Maar soms begint verandering niet met bestrijden.
Soms begint verandering met begrijpen.
Begrijpen waarom een bepaald patroon ooit nodig was.
Waarom het ontstond.
Waar het bescherming bood.
Dat betekent niet dat het moet blijven bestaan.
Maar wel dat je jezelf niet langer hoeft te behandelen alsof je defect bent.
Misschien is dit wel de kern
Achter veel klachten zit geen zwakte.
Achter veel klachten zit een poging om met iets moeilijks om te gaan.
Een poging om jezelf te beschermen.
Een poging om verbonden te blijven.
Een poging om pijn te overleven.
Misschien is dat waarom zoveel mensen pas echt veranderen wanneer zij stoppen met zichzelf te veroordelen.
En beginnen te begrijpen.
Niet:
“Wat is er mis met mij?”
Maar:
“Waar heeft dit mij ooit bij geholpen?”
Want misschien zijn mensen niet alleen gevormd door wat er met hen gebeurde.
Misschien zijn zij minstens zo sterk gevormd door de oplossingen die zij moesten ontwikkelen om ermee te kunnen leven.
En soms begint herstel precies op het moment dat die oude oplossingen eindelijk niet meer alleen hoeven te dragen wat zij ooit moesten dragen.