Wanneer nabijheid voelt als gevaar Over de impact van reactieve hechtingsproblematiek op relaties en het dagelijks leven

Wanneer nabijheid voelt als gevaar

Over de impact van reactieve hechtingsproblematiek op relaties en het dagelijks leven

Door Fred Hooft, systeemtherapeut

Sommige mensen verlangen diep naar verbinding.

Naar liefde.

Naar een partner die dichtbij komt.

Naar het gevoel dat iemand er werkelijk voor hen is.

Maar juist wanneer die nabijheid ontstaat, gebeurt er iets vreemds.

De ander wordt belangrijk.

En daarmee ontstaat ook het risico om gekwetst te worden.

Om verlaten te worden.

Om afhankelijk te worden.

Om teleurgesteld te raken.

Wat zo gewenst leek, kan ineens spanning oproepen.

Niet omdat iemand niet kan liefhebben.

Maar omdat eerdere ervaringen hebben geleerd dat nabijheid niet altijd veilig is.

Dat zien we vaak terug bij mensen met reactieve hechtingsproblematiek.

Wat is reactieve hechtingsproblematiek?

Hechting ontstaat in de eerste jaren van het leven.

Kinderen leren via hun ouders of verzorgers hoe veilig de wereld is.

Of anderen beschikbaar zijn wanneer zij verdrietig, bang of overstuur zijn.

Of hun gevoelens welkom zijn.

Of zij kunnen vertrouwen op hulp en troost.

Wanneer die veiligheid ernstig verstoord raakt, bijvoorbeeld door verwaarlozing, mishandeling, veel wisselingen van verzorgers, emotionele afwezigheid of onvoorspelbaarheid, kan de ontwikkeling van veilige hechting worden belemmerd.

Een kind leert dan niet vanzelfsprekend dat anderen beschikbaar zijn.

Het leert eerder dat het zichzelf moet beschermen.

Dat vertrouwen risicovol is.

Dat afhankelijkheid gevaarlijk kan zijn.

Die lessen verdwijnen niet automatisch wanneer iemand volwassen wordt.

Vaak reizen ze mee naar latere relaties.

Wat gebeurt er in volwassen relaties?

Veel volwassenen met hechtingsproblemen verlangen sterk naar liefde.

Maar tegelijkertijd kunnen zij moeite hebben met de kwetsbaarheid die liefde vraagt.

Daardoor ontstaat vaak een innerlijk conflict.

Ze willen dichtbij zijn.

Maar niet te dichtbij.

Ze willen verbinding.

Maar geen afhankelijkheid.

Ze willen gezien worden.

Maar voelen zich ongemakkelijk wanneer iemand hen werkelijk ziet.

Partners ervaren daardoor soms tegenstrijdige signalen.

Op het ene moment is er behoefte aan nabijheid.

Op het andere moment ontstaat afstand.

Soms zonder duidelijke aanleiding.

Niet omdat de liefde ontbreekt.

Maar omdat het zenuwstelsel reageert op oude ervaringen.

Altijd alert

Veel mensen met hechtingsproblematiek leven met een vorm van voortdurende waakzaamheid.

Ze letten scherp op signalen van afwijzing.

Op veranderingen in toon.

Op stiltes.

Op gezichtsuitdrukkingen.

Op kleine verschillen in gedrag.

Wat voor anderen nauwelijks opvalt, kan voelen als een belangrijk teken.

Een partner die moe thuiskomt.

Een berichtje dat later wordt beantwoord.

Een minder enthousiaste reactie.

Voor iemand met een veilige hechting is dat vaak niet meer dan een gewone gebeurtenis.

Voor iemand met oude hechtingswonden kan het voelen alsof de relatie onder druk staat.

De angst achter de boosheid

Soms uit hechtingspijn zich niet in verdriet, maar in boosheid.

Een partner wordt gecontroleerd.

Onder druk gezet.

Bekritiseerd.

Of voortdurend getest.

Niet omdat iemand wil domineren.

Maar omdat de angst om verlaten te worden zo groot is.

Boosheid blijkt dan vaak de buitenkant van een veel kwetsbaarder gevoel.

Namelijk de angst om niet belangrijk genoeg te zijn.

Niet geliefd genoeg.

Niet de moeite waard om te blijven.

De prijs van onafhankelijkheid

Andere mensen kiezen juist de tegenovergestelde oplossing.

Zij worden extreem zelfstandig.

Ze vragen weinig.

Vertellen weinig.

Hebben niemand nodig.

Tenminste, zo lijkt het.

Van binnen bestaat vaak nog steeds hetzelfde verlangen naar verbinding.

Maar afhankelijkheid voelt te risicovol.

Dus wordt afstand een vorm van bescherming.

Wat ooit hielp om pijn te voorkomen, kan later eenzaamheid veroorzaken.

Invloed op het dagelijks leven

Hechtingsproblemen beperken zich zelden tot liefdesrelaties.

Ze kunnen zichtbaar worden op veel gebieden van het leven.

In vriendschappen.

In gezinnen.

Op het werk.

In samenwerking.

In contact met hulpverleners.

Sommige mensen hebben moeite om hulp te vragen.

Anderen worden juist snel afhankelijk van bevestiging.

Sommigen vermijden conflicten uit angst voor afwijzing.

Anderen raken juist snel in strijd omdat iedere spanning voelt als een bedreiging.

Vaak gaat het niet over de situatie van vandaag.

Maar over oude ervaringen die zich onbewust blijven herhalen.

Wat partners vaak vergeten

Partners denken soms dat zij het probleem zijn.

Dat zij iets verkeerd doen.

Dat zij niet genoeg geven.

Niet genoeg begrijpen.

Niet genoeg hun best doen.

Maar hechtingspijn ontstaat meestal niet binnen de huidige relatie.

De huidige relatie activeert vaak pijn die veel ouder is.

Dat betekent niet dat relaties er niets mee te maken hebben.

Maar wel dat geen enkele partner volledig kan oplossen wat ooit is ontstaan in een andere tijd en onder andere omstandigheden.

Herstel

Het goede nieuws is dat hechting niet volledig vastligt.

Mensen kunnen nieuwe ervaringen opdoen.

Nieuwe vormen van vertrouwen ontwikkelen.

Leren dat nabijheid niet automatisch gevaar betekent.

Dat conflicten niet altijd leiden tot verlating.

Dat afhankelijkheid niet hetzelfde is als machteloosheid.

Dat liefde niet verdiend hoeft te worden.

Herstel begint vaak niet met anders voelen.

Maar met anders begrijpen.

Met herkennen dat sommige reacties begrijpelijke overlevingsstrategieën zijn.

Oplossingen die ooit nodig waren.

Maar die niet altijd meer passen bij het leven van nu.

Misschien is dat uiteindelijk waar herstel over gaat:

niet leren hoe je niemand meer nodig hebt.

Maar ontdekken dat je soms op iemand mag leunen zonder jezelf kwijt te raken.

Fred Hooft

Systeemtherapeut, gedragswetenschapper