Wat gebeurt er als je eindelijk excuses krijgt? Over waarom erkenning soms niet alleen opluchting brengt, maar ook nieuwe pijn
Door Fred Hooft, systeemtherapeut
Veel mensen die emotionele verwaarlozing, mishandeling, seksueel misbruik of geweld hebben meegemaakt, dragen jarenlang een verlangen met zich mee.
Niet altijd naar herstel.
Niet altijd naar verzoening.
Maar vaak naar erkenning.
Naar één zin.
“Het spijt me.”
“Ik had je dat nooit mogen aandoen.”
“Ik zie nu wat het met je heeft gedaan.”
Soms wordt jarenlang gehoopt op precies dat moment.
Omdat het voelt alsof die erkenning iets zal oplossen.
Alsof de puzzel eindelijk compleet wordt.
Alsof de pijn eindelijk gezien wordt.
Maar wat veel mensen niet verwachten, is dat excuses soms ook iets anders kunnen oproepen.
Namelijk boosheid.
Verdriet.
Verwarring.
En soms zelfs zelfverwijt.
Want wat nu?
Jarenlang was er een duidelijke richting voor de pijn.
De boosheid hoorde bij wat er gebeurd was.
Bij degene die tekortgeschoten was.
Bij degene die schade had veroorzaakt.
Maar wanneer er eindelijk erkenning komt, verdwijnt die richting soms gedeeltelijk.
De oude strijd valt weg.
En dan kan er iets onverwachts gebeuren.
De boosheid keert naar binnen.
Niet omdat de ander niets heeft gedaan.
Maar omdat de werkelijkheid zichtbaar wordt.
Dat de verloren jaren niet terugkomen.
Dat de jeugd niet opnieuw geleefd kan worden.
Dat de schade niet ongedaan gemaakt wordt.
Zelfs niet door oprechte excuses.
Erkenning geneest niet alles
Excuses kunnen belangrijk zijn.
Soms zelfs diep helend.
Maar erkenning verandert het verleden niet.
Ze neemt niet weg wat gemist is.
Niet wat verloren ging.
Niet wat je als kind nodig had.
En juist dat besef kan rauw zijn.
Want jarenlang leefde soms de hoop dat erkenning uiteindelijk rust zou brengen.
Dat het dan eindelijk goed zou voelen.
Wanneer dat niet volledig gebeurt, ontstaat soms een nieuwe pijn.
Niet over wat er gebeurd is.
Maar over wat nooit meer zal gebeuren.
Van boosheid naar rouw
Wat vaak volgt op echte erkenning is geen vrede.
Maar rouw.
Rouw om wat er had moeten zijn.
Rouw om de ouder die je nodig had.
Rouw om de veiligheid die ontbrak.
Rouw om het kind dat veel te vroeg zelf moest leren dragen wat eigenlijk door volwassenen gedragen had moeten worden.
Dat is geen terugval.
Dat is vaak juist een volgende stap in herstel.
Want onder veel boosheid ligt verdriet.
En onder veel strijd ligt verlies.
De excuses waren nooit het eindpunt
Veel mensen denken dat excuses het doel zijn.
Maar vaak zijn ze slechts een deur.
Een deur naar iets wat daaronder ligt.
Naar het verdriet.
Naar de rouw.
Naar het besef dat erkenning waardevol is, maar niet hetzelfde is als herstel.
Werkelijk herstel ontstaat vaak pas wanneer iemand zichzelf kan geven wat vroeger ontbrak.
Niet omdat het verleden daarmee verdwijnt.
Maar omdat het verleden niet langer bepaalt hoeveel ruimte er vandaag mag zijn.
Soms zijn excuses belangrijk.
Soms zelfs noodzakelijk.
Maar de diepste genezing ontstaat vaak niet doordat de ander eindelijk zegt: “Het spijt me.”
De diepste genezing ontstaat wanneer jij niet langer hoeft te wachten om jezelf serieus te nemen.
Deze raakt aan een thema dat veel voorkomt in trauma, hechtingsproblematiek en psychoanalyse: de fantasie dat erkenning alles zal oplossen, en de pijnlijke confrontatie met de werkelijkheid wanneer die erkenning eindelijk komt. Juist dan begint vaak de rouw om wat nooit meer terugkomt.