Het onbewuste leeft niet alleen in mensen, maar ook tussen mensen

Door Fred Hooft, systeemtherapeut

Wanneer mensen het woord onbewuste horen, denken zij vaak aan iets dat zich binnen een persoon afspeelt.

Verborgen gevoelens.

Verdrongen herinneringen.

Onbewuste verlangens.

Innerlijke conflicten.

Dat is ook hoe het onbewuste lange tijd vooral werd beschreven binnen de psychoanalyse.

Maar wat als het onbewuste niet alleen in mensen leeft?

Wat als het ook tussen mensen leeft?

In relaties.

In gezinnen.

In teams.

In groepen.

Vanuit de psychoanalytische systeemtherapie kijken we niet alleen naar wat zich binnen iemand afspeelt, maar ook naar wat er tussen mensen ontstaat.

Want gevoelens blijven zelden netjes binnen één persoon.

Angst verspreidt zich.

Spanning verspreidt zich.

Verdriet verspreidt zich.

Zelfs schaamte en schuldgevoel kunnen door een systeem bewegen.

Vaak zonder dat iemand precies begrijpt hoe.

Iedere familie kent situaties waarin “iets in de lucht hangt”.

Niemand benoemt het.

Niemand spreekt het uit.

Maar iedereen voelt het.

Een conflict waar niet over gesproken wordt.

Een verlies dat nooit verwerkt is.

Een geheim dat niemand kent en toch iedereen lijkt te beïnvloeden.

Het onbewuste leeft dan niet alleen in één persoon.

Het leeft tussen de mensen die met elkaar verbonden zijn.

Dat zien we ook in hulpverlening.

Soms voelt een therapeut zich plotseling machteloos.

Boos.

Verdrietig.

Of verantwoordelijk.

Gevoelens die niet helemaal lijken te passen bij wat er op dat moment gebeurt.

Vaak blijkt dat die gevoelens iets vertellen over de wereld van de cliënt.

Over wat er thuis gebeurt.

Over wat er in relaties wordt gedragen.

Alsof het systeem zichzelf even laat zien via de mensen die erin deelnemen.

Hetzelfde zien we in gezinnen.

Soms draagt één kind de angst.

Een ander de boosheid.

Een derde trekt zich terug.

De emoties lijken verdeeld over verschillende gezinsleden.

Niet omdat iemand daarvoor kiest.

Maar omdat systemen manieren vinden om moeilijke gevoelens te organiseren.

Daarom geloof ik dat psychisch lijden nooit alleen een individueel verhaal is.

Mensen lijden in zichzelf.

Maar ook tussen elkaar.

En soms begint herstel wanneer we niet alleen vragen:

“Wat voel jij?”

Maar ook:

“Wat gebeurt er tussen jullie?”

Want misschien is één van de belangrijkste inzichten uit de psychoanalytische systeemtherapie wel dat het onbewuste niet alleen woont in mensen.

Soms woont het precies in de ruimte tussen hen in.