Waarom denken soms veiliger voelt dan voelen

Door Fred Hooft, systeemtherapeut

Sommige mensen lijken emoties gemakkelijk te kunnen voelen.

Ze zijn verdrietig en herstellen weer.

Boos en daarna weer rustig.

Teleurgesteld en vervolgens in staat om verder te gaan.

Bij anderen werkt het anders.

Een opmerking blijft uren hangen.

Een conflict blijft dagen doorwerken.

Een gevoel lijkt zich vast te zetten in het lichaam.

Alsof de emotie niet vanzelf weer wegzakt.

Dat is niet omdat iemand te gevoelig is.

En meestal ook niet omdat iemand zich aanstelt.

Vaak heeft het te maken met hoe emoties in de loop van het leven zijn geleerd, verwerkt en gereguleerd.

Emoties zijn bedoeld om te bewegen

Emoties zijn van nature tijdelijke signalen.

Ze helpen ons begrijpen wat belangrijk voor ons is.

Wat pijn doet.

Waar grenzen worden overschreden.

Of waar we behoefte aan hebben.

Wanneer emoties voldoende ruimte krijgen, bewegen ze meestal door ons heen.

Ze komen op.

Worden gevoeld.

En zakken vervolgens weer af.

Maar dat proces verloopt niet altijd vanzelf.

Wanneer gevoelens te groot werden

Veel mensen hebben geleerd dat bepaalde gevoelens lastig, ongewenst of zelfs gevaarlijk waren.

Verdriet werd weggewuifd.

Boosheid werd afgekeurd.

Angst moest worden verborgen.

Kwetsbaarheid werd niet opgevangen.

Dan ontstaat vaak een dilemma.

Het gevoel is er wel.

Maar er is onvoldoende ervaring om ermee om te gaan.

Het gevolg is dat emoties zich kunnen opstapelen of blijven hangen.

Niet omdat iemand te veel voelt.

Maar omdat het gevoel nergens naartoe kan.

Denken als veilige plek

Opvallend genoeg reageren veel mensen niet met méér voelen wanneer emoties oplopen.

Ze reageren met denken.

Analyseren.

Verklaren.

Begrijpen.

Piekerend zoeken naar oplossingen.

Dat is begrijpelijk.

Denken geeft controle.

Gevoelens zijn vaak onvoorspelbaar.

Gedachten lijken beter beheersbaar.

Daardoor voelt nadenken voor veel mensen veiliger dan voelen.

Niet omdat ze geen emoties hebben.

Maar omdat emoties ooit te ingewikkeld, te pijnlijk of te eenzaam waren.

Wanneer boosheid iets anders beschermt

Boosheid krijgt vaak veel aandacht.

Mensen ervaren haar als lastig.

Of schrikken ervan.

Maar boosheid is regelmatig niet de eerste emotie.

Vaak ligt er iets onder.

Verdriet.

Teleurstelling.

Afwijzing.

Machteloosheid.

Kwetsbaarheid.

Boosheid kan dan een beschermende functie krijgen.

Niet bewust.

Maar omdat boosheid sterker voelt dan verdriet.

Actiever voelt dan machteloosheid.

Veiliger voelt dan gekwetst zijn.

Soms ontdekken mensen in therapie dat achter jarenlange irritatie eigenlijk een diep verdriet schuilgaat.

Een verdriet dat nooit voldoende ruimte heeft gekregen.

Mentaliseren helpt emoties draaglijker maken

Vanuit mentaliseren kijken we niet alleen naar wat iemand voelt.

Maar ook naar hoe iemand betekenis geeft aan gevoelens.

Wat gebeurt er van binnen?

Wat roept een situatie op?

Welke oude ervaringen kleuren het huidige moment?

Wanneer mensen nieuwsgierig leren kijken naar hun eigen binnenwereld, ontstaat vaak meer ruimte.

Dan hoeft boosheid niet direct weg.

Dan hoeft verdriet niet opgelost.

Dan hoeft angst niet bestreden.

Dan mag eerst onderzocht worden wat de emotie probeert te vertellen.

Emoties willen meestal niet weg

Ze willen begrepen worden

Veel mensen besteden jaren aan het bestrijden van gevoelens.

Ze proberen verdriet te verminderen.

Angst weg te krijgen.

Boosheid onder controle te houden.

Maar emoties verdwijnen vaak niet omdat we tegen ze vechten.

Ze worden meestal draaglijker wanneer ze begrepen worden.

Wanneer er woorden komen voor wat er van binnen gebeurt.

Wanneer gevoelens niet langer alleen hoeven te worden gedragen.

Misschien is dat wel een van de belangrijkste inzichten.

Dat emoties die blijven hangen vaak niet vragen om meer controle.

Maar om meer begrip.

Voor wat ze proberen te beschermen.

Voor wat ze proberen te vertellen.

En voor de mens die ze met zich meedraag