Wat gebeurt er als een cliënt je eerst neerhaalt en daarna op een voetstuk zet? Over idealiseren, ontwaarderen en wat de therapeutische relatie zichtbaar kan maken
Wat gebeurt er als iemand ontkent wat hij net heeft gezegd? Over verwarring, werkelijkheid en het gevoel dat je jezelf niet meer vertrouwt
juni 26, 2026Wat als de angst te groot aan het worden is?
juni 26, 2026Wat gebeurt er als een cliënt je eerst neerhaalt en daarna op een voetstuk zet?
Over idealiseren, ontwaarderen en wat de therapeutische relatie zichtbaar kan maken
Door Fred Hooft, systeemtherapeut
Soms zijn er cliënten die je als therapeut in korte tijd heel verschillend benaderen.
De ene sessie ben je de enige die hen begrijpt.
De volgende sessie begrijp je er volgens hen niets van.
Eerst word je geprezen.
Daarna bekritiseerd.
Vervolgens weer gewaardeerd.
En soms herhaalt die beweging zich keer op keer.
Voor therapeuten kan dat verwarrend zijn.
Niet omdat kritiek moeilijk is.
Kritiek hoort bij het vak.
Maar omdat er iets anders lijkt te gebeuren.
Je merkt dat je harder gaat werken.
Dat je jezelf gaat uitleggen.
Dat je probeert overeind te blijven in de relatie.
En juist dat kan belangrijke informatie zijn.
Wanneer het niet alleen over jou gaat
Veel therapeuten herkennen het moment waarop een cliënt niet meer alleen over zichzelf spreekt, maar ook over de therapeut.
“Jij hebt vast ook veel meegemaakt.”
“Jij komt van ver.”
“Jij begrijpt dit alleen omdat je zelf beschadigd bent.”
Soms klinkt het bijna als een compliment.
Soms als een aanval.
Maar vaak is de belangrijkste vraag niet of het waar is.
De belangrijkste vraag is:
Waarom wordt dit nu gezegd?
Wat gebeurt er in de relatie op dat moment?
Welke functie heeft deze opmerking?
Wordt de aandacht verplaatst van de cliënt naar de therapeut?
Wordt er geprobeerd grip te krijgen op de relatie?
Wordt afhankelijkheid vermeden?
Of wordt er gezocht naar verbinding?
Wat de therapeut voelt, vertelt soms een verhaal
Therapeuten leren vaak om aandacht te hebben voor wat cliënten voelen.
Maar soms vertelt ook wat de therapeut voelt iets belangrijks.
Misschien voel je je onzeker.
Misschien merk je irritatie.
Misschien voel je je beoordeeld.
Misschien krijg je het gevoel dat je jezelf moet bewijzen.
Of dat je voortdurend iets goed moet doen om de relatie in stand te houden.
Dat zijn niet zomaar gevoelens.
Dat kunnen signalen zijn van een relationeel patroon dat ook buiten de therapiekamer bestaat.
Want als jij je zo voelt, hoe zou een partner zich dan voelen?
Hoe zouden collega’s reageren?
Hoe ervaren vrienden deze persoon?
Soms wordt de therapeutische relatie een venster op de relaties daarbuiten.
Idealiseren en ontwaarderen
Sommige mensen hebben moeite om zichzelf en anderen tegelijkertijd als sterk én kwetsbaar te zien.
Daardoor kunnen relaties gaan schommelen tussen uitersten.
Iemand is geweldig.
Of waardeloos.
De perfecte therapeut.
Of een slechte therapeut.
De ideale partner.
Of een teleurstelling.
Deze beweging wordt soms beschreven als idealiseren en ontwaarderen.
Vaak zit daar geen kwaadwilligheid onder.
Maar een poging om met spanning, teleurstelling, afhankelijkheid of schaamte om te gaan.
Wanneer iemand zich veilig voelt, wordt de ander verheven.
Wanneer iemand zich gekwetst, afhankelijk of teleurgesteld voelt, kan dezelfde ander ineens tekortschieten.
De valkuil voor de therapeut
De grootste valkuil is meestal niet de kritiek.
En ook niet het compliment.
De grootste valkuil is dat je erin meegaat.
Dat je jezelf gaat verdedigen wanneer je wordt bekritiseerd.
Of dat je gaat leunen op de bewondering wanneer je wordt geprezen.
Beide halen je weg uit de nieuwsgierige positie.
Juist daar ligt vaak de therapeutische ruimte.
Niet in het bewijzen dat de cliënt ongelijk heeft.
Maar in het onderzoeken van wat er gebeurt.
“Vorige week leek ik weinig van je te begrijpen. Vandaag zeg je dat ik de enige ben die je begrijpt. Ik ben benieuwd wat er tussen die twee ervaringen gebeurt.”
Misschien gaat het niet over narcisme
In de praktijk wordt gedrag al snel narcistisch genoemd.
Soms terecht.
Soms niet.
Maar vaak is de vraag minder belangrijk dan we denken.
Misschien is de interessantere vraag:
Wat probeert dit patroon te beschermen?
Welke angst ligt eronder?
Welke kwetsbaarheid?
Welke ervaring van afwijzing, schaamte of afhankelijkheid wordt zo moeilijk verdragen dat de relatie voortdurend moet schommelen tussen verheffen en vernederen?
Wanneer we die vraag durven stellen, verschuift de aandacht.
Van het label.
Naar de mens.
En misschien is dat uiteindelijk waar therapie over gaat.
Niet over wie gelijk heeft.
Maar over wat er tussen mensen gebeurt wanneer nabijheid spannend wordt.
Fred Hooft
Systeemtherapeut, gedragswetenschapper